Knut Olson Markhus

Knut Olson Markhus tok lærareksamen ved Notodden lærarskule i 1899 og var lærar i Skåre i 1899–1902 og i Haugesund i 1902–1912. Han var redaktør av Haugesunds Avis i 1911–1913 og opna på nytt Sunnhordland folkehøgskule på Halsnøy kloster i 1914. Han var styrar fram til 1924 og var så lærar ved skulen, og han styrde ein småbrukarskule som var knytt til folkehøgskulen.

I 1929 vart Markhus konstituert som skuledirektør i Nidaros og i 1933 i Bjørgvin bispedøme, der han vart utnemnd i 1937. Under andre verdskrigen sat han i Bergens krinsfengsel ein månad våren 1942 og var avsett frå embetet frå mai 1942 og til frigjeringa. Han fekk avskil som skuledirektør i 1949.

Som skuledirektør hadde Markhus god kontakt med folk i distriktet, og han var ein god rettleiar og rådgjevar som gjorde særleg mykje for at skulen skulle fungera godt i etterkrigsåra.

Markhus fekk tidleg ombod i partiet Venstre. Han var medlem av Haugesund bystyre i 1908–1910, av Fjelberg heradstyre i 1917–1919 og av Strinda heradstyre i 1932–1933. Han var òg stortingsrepresentant for Hordaland fylke i 1922–1924, 1925–1927, 1928–1930 og 1937–1945, sekretær i Odelstinget i 1925–1927 og i 1928–1930, varapresident i 1937–1945. Markhus var parlamentarisk leiar for Venstre 1928–30. I skulesektoren hadde han fleire ombod, mellom anna var han leiar i Noregs Høgskulelærarlag i 1917–1925 og frå 1937 leiar i Skuledirektørrådet.

I målrørsla gjorde Markhus ei viktig og arbeidsam gjerning. Alt i 1905 var han med og skipa Haugesund Mållag og var leiar der i 1905–1508. Ein lang bolk med mange hende hadde Markhus leiarplassen i Noregs Mållag (1936–1946, i okkupasjonsåra var laget nedlagd på grunn av nazifiseringa).

I fråhaldsorganisasjonane la Markhus ned mykje arbeid. Såleis var han med i rådet åt Noregs storlosje av IOGT i 1911–1932. Han var med i programrådet for NRK i 1945–1953.

Markhus byrja sitt yrkesliv då Noreg heldt på å riva seg ut or unionen med Sverige og nasjonale og demokratiske idear hadde ei blømingstid. «Det var den nasjonale viljen som var vakna på breid front, og skapte ein rik og sterk vokster i nasjonal leid», skreiv han. Dette var grunnlaget for Markhus, og han mynta det ut i praktisk politikk både på Stortinget, i yrkessamanheng og i det friviljuge arbeidet han stødde.

I mellomkrigstida vart ei rad bynamn og områdenamn førde attende til meir opphavlege norske former, såleis vart Kristiania bytt ut med Oslo i 1925 utan nemnande strid. Med då Stortinget vedtok å skifta Trondhjem ut med Nidaros, vart det reine stormen. Markhus hadde som parlamentarisk leiar for Venstre stått bak framlegget, som vart vedteke i Stortinget i juni 1929. Då han i august same året kom som skuledirektør til Trondheim, vart han og huslyden utsette for uvanleg sterk mobbing.

• Noregs historie frå 1905 til 1939
• Brennevinsforbudet