Ovttastuvvan našuvnnaid nállevealaheami vuostásaš komitea ávžžuha ođđasamos raporttastis Suoma sihkkarastit ođđa sámediggelága duohtandahkama nu, ahte sápmelaččaid iešmearrideapmi ollašuvvá ja sihkkarastit sámiid rievtti ovddalgihtii miehtamii sidjiide guoski doaimmain dahje fitnuin FPIC prinsihpa mielde.
Seammás dat maiddái ávžžuha sihkkarastit, ahte buot sápmelašjoavkkut ja maiddái vuovdesápmelaččat sáhttet návddašit ovttaveardásaččat dáid rivttiin.
Vuovdesápmelaččaid eai leat Suomas virggálaččat dovddastan sápmelašjoavkun.
Sin ovddasta searvi, man gohčodit namain Suomen alkuperäisten saamelaisten yhteistyöjärjestö. Ságadoalli Merja Mattila lea ilus go viimmat maiddái vuovdesápmelaččat máinnašuvvojit.
– Dát lea vuosttas geardi go vuovdesápmelaččaid sajádaga buktet oidnosii riikkaidgaskasaš dásis.
Mattila oaidná maiddái, ahte Sámediggi ii ovddas buot sápmelašjoavkkuid, go eai dovddas vuovdesápmelaččaid. Son sávvá, ahte vuovdesápmelaččaid rivttiid ja vuoigatvuođaid dovddastit lága dásis. Son maiddái vuordá áššis rabas ságastallama.
– Mis lea dán dilis olu maid dahkat ja mii leat easkka álggus. Ovttaveardásašvuohta buot álbmotlahtuid gaskkas lea dat deháleamos.
Sámedikki ságadoalli Pirita Näkkäläjärvi muittuha, ahte Sámedikki bargun lea fuolahit dovddastuvvon ja ealli sámegielain, iige son oainne, ahte nu gohčoduvvon vuovdesápmelaččain lea oktavuohta ealli sámegiel joavkkuide.
– Mii dáppe Suoma bealde Sámedikkis, min bargu lea dieđusge fokuseret daid ealli sámegielaide ja daid kultuvrii, árbevirolaš ealáhusaide ja eallinvuohkái, deattuha Näkkäläjärvi.
Ávžžuhusat bohtet riikkaid raporttaid vuođul
Ovttastuvvan našuvnnaid nállevealaheami vuostásaš komitea attii borgemánu loahpas Supmii moanaid ávžžuhusaid, mo sámiid rivttiid sáhtášii váldit buorebut vuhtii.
Giellagas instituhta veahkkeprofessor ja servodatdiehtagiid doavttir Tapio Nykänen čilge, ahte komitea ávžžuhusat čohkkejuvvojit riikkaid iežaset raporttaid ja nu gohčoduvvon suoivvaraporttaid sihke ovttaskas olbmuid oktavuođa váldimiid vuođul.
– Ávžžuhusain oaidná, ahte daidda leat váikkuhan sierra guovlluide doalvu oainnut.
ON nállevealaheami vuostásaš komitea lea giitalan maiddái sámediggelága ođasmahttimis ja oaidnán sápmelaččaid iešmearridanrievtti buorideami dehálaš ovdáneapmin.
– Gal ávžžuhusain lea siskkáldas ruossalasvuohta, árvala Nykänen.
Sámedikkis čielga eanetlohku lea guhkká bargan nu gohčoduvvon lappalaškritera eretsihkkuma ovdii. Nappo láhkarievdadeami mielde sápmelaččaid iešmearridanvuoigatvuohta dan olis lea ollašuvvan, dadjá Nykänen.
– CERD ávžžuhusat dasto goittot máinnašit vuovdesápmelaččaid rivttiid dainna vugiin, man sáhttá dulkot gáibádussan máhcahit lappalaškritera, čilge Nykänen.
Nykänen ii imaštala, ahte vuovdesápmelaččaid guoski ávžžuhus lea boahtán mielde ođđaseamos ávžžuhusaide, dasgo vuovdesápmelaš doaibmit leat šaddan eambo aktiiva sámediggelága ođasmahttima maŋŋá.
– Suoma stáhta ii leat beassamen errui vuovdesápmelaččaid gáibádusain, lohká Nykänen.
Scheinin: Ávžžuhusat eai atte rievtti beassat válgagelbbolašvuođa meattá
Olmmošvuoigatvuođaáššedovdi Martin Scheinin ádde, ahte ávžžuhusat sáhttet orrut ruossalasat ja imaštahttit. Son goit dulko, ahte ávžžuhusat čielgasit guoskkahit sápmelaččaid rievtti iešmearrideapmái.
– Oainnán dan goit nu, ahte komitea deattuha, ahte gii beare sáhttá jurddašit iežas sápmelažžan ja juos son deavdá válgagelbbolašvuođa, de su galgá váldit válgalogahallamii. Dat ii atte nu gohčoduvvon vuovdesápmelaččaide ákka beassat logahallamii kriteraid meattá iige doarjjo dan, ahte Suomas livččii ođđa sámejoavku.
Juos olbmo vánhemat dahje máttarvánhemat leat oahppan sámegiela vuosttas giellan, de su ii galgga guođđit válgalogahallama olggobeallái dan dihte, ahte son dovdá iežas vuovdesápmelažžan.
– Das namalassii deattuhuvvo, ahte buot dáhpáhuvvá daid rivttiid olis, maid komitea lea giittehahtti vuogi mielde ovdanbuktán.
Divvojuvvon 11.9. dii. 17.37: Komitea ii ávžžuhan sihkkarastit buot sápmelašjoavkkuid ovttaveardásašvuođa, baicce sihkkarastit, ahte buot sápmelašjoavkkut ja maiddái vuovdesápmelaččat sáhttet návddašit ovttaveardásaš rivttiin.
Divvojuvvon 14.9 dii 10.20: Lasihuvvon diehtu, ahte nállevealaheami vuostásaš komitea ávžžuha maiddái sihkkarastit sámiid rievtti ovddalgihtii miehtamii sidjiide guoski doaimmain dahje fitnuin FPIC prinsihpa mielde. Seammás ávžžuhuvvo, ahte buot sápmelašjoavkkut ja maiddái vuovdesápmelaččat, sáhttet návddašit dáid rivttiin ovttaveardásaččat, eai ovttaveardásaš rivttiin.