भारतातील प्रमुख आयटी कॉरिडॉर्स - एक आढावा | सर्वात महागडे आयटी हब

भारतातील प्रमुख IT हबचे विहंगावलोकन मिळवा. भारतातील आयटी हबची वाढती संख्या, विशेषत: टियर 1 शहरांमधील निवासी मालमत्तांची मागणी वाढवत आहे. ही वाढ परिसरातील मालमत्तेच्या किमतीत सातत्याने वाढ होऊन दिसून येते.

भारताला सध्या जगातील सर्वात मोठ्या आयटी केंद्रांपैकी एक म्हणून ओळखले जाते. १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला सुरू झालेल्या आयटी आउटसोर्सिंगच्या ट्रेंडचा फायदा घेणाऱ्या पहिल्या देशांपैकी भारत एक होता. आयटी उद्योग कमी-मूल्याच्या ऑफशोरिंग प्रक्रियांपासून ते उच्च-स्तरीय विश्लेषण कार्यांपर्यंत स्थित्यंतरातून जात आहे. त्यामुळे, आपल्या आयटी उद्योगाशी समानार्थी बनलेल्या काही प्रमुख आयटी कॉरिडॉर्सवर एक नजर टाकण्याची ही एक चांगली वेळ आहे.

भारतातील प्रमुख आयटी हब

भारतातील प्रमुख महानगरांमधील मुख्य आयटी हबची माहिती खाली दिली आहे, त्यापैकी काही आंतरराष्ट्रीय आयटी केंद्र म्हणून वेगाने विकसित होत आहेत.

बंगळूर - भारतातील अग्रगण्य आयटी केंद्र

भारतातील प्रमुख आयटी हबपैकी बंगळूर हे एक अग्रगण्य ठिकाण आहे. बंगळूरमध्ये आउटर रिंग रोड (ORR) कॉरिडॉर आणि व्हाईटफील्ड आहे. चांगल्या रस्ते पायाभूत सुविधा, परिसरातील सुस्थापित निवासी क्षेत्रे आणि सिग्नल-फ्री कॉरिडॉरसारख्या नाविन्यपूर्ण पायाभूत सुविधांमुळे ORR हे भारतातील सर्वात महागड्या आणि मोठ्या आयटी हबपैकी एक आहे.

ओआरआर परिसराची त्याच्या लांबीनुसार तीन वेगवेगळ्या भागांमध्ये विभागणी केली आहे. पहिला भाग म्हणजे ओआरआर उत्तर - हेब्बलजवळील परिसर. दुसरा भाग म्हणजे ओआरआर पूर्व - के. आर. पुरम ते मराठाहळ्ळीच्या आसपासचा परिसर. तिसरा भाग म्हणजे ओआरआर दक्षिण - मराठाहळ्ळी ते होसूर रस्त्याजवळील परिसर. ओआरआर उत्तर हेब्बल परिसरातील दर प्रति चौरस फूट ६,४०० ते १३,५०० रुपयांच्या दरम्यान असून, हा सर्वात महागड्या भागांपैकी एक आहे.

बंगळूर शहरातील भारतातील काही प्रमुख आयटी हबमध्ये इलेक्ट्रॉनिक सिटी टेक पार्क, ब्रिगेड टेक पार्क, एम्बसी टेक पार्क, बागमाने टेक पार्क, इंटरनॅशनल टेक पार्क, ग्लोबल व्हिलेज टेक पार्क, आरएमझेड इन्फिनिटी, सेसना बिझनेस पार्क, मान्यता एम्बसी बिझनेस पार्क, माइंड कॉम्प टेक पार्क आणि किर्लोस्कर बिझनेस पार्क यांचा समावेश आहे. ओआरआर व्यतिरिक्त, बंगळूरमधील आयटी हबच्या उपस्थितीमुळे प्रसिद्धी मिळवलेले इतर क्षेत्र खालीलप्रमाणे आहेत:

दिल्ली एनसीआर - आयटी हबमध्ये स्थिर वाढ दिसून येत आहे

दिल्ली एनसीआर प्रदेश हे भारतातील आणखी एक प्रमुख आयटी केंद्र आहे. या आयटी केंद्रामध्ये गुडगावमधील सायबर सिटी आणि सोहना रोड यांसारखी काही अत्यंत प्रमुख आयटी केंद्रे आहेत. नोएडामध्ये डीएलएफ आयटी पार्क, भारतातील सॉफ्टवेअर टेक्नॉलॉजी पार्क्स, आयएचडीपी बिझनेस पार्क आणि इतर केंद्रे आहेत. नोएडा आणि गुडगाव या दोन्ही ठिकाणी अनेक आयटी कंपन्या कार्यरत आहेत. डीएलएफ सायबर सिटी ही सर्वात महागडी बाजारपेठ असून, येथील भाडेवाढीचा कल दिसून येतो.

दिल्ली एनसीआर प्रदेशातील भारतातील काही प्रमुख आयटी हबमध्ये डीएलएफ सायबर सिटी, युनिटेक सायबर पार्क, एसेन्डस वनहब गुडगाव, ग्लोबल बिझनेस पार्क, डीएलएफ आयटी पार्क – नोएडा, सॉफ्टवेअर टेक्नॉलॉजी पार्क्स ऑफ इंडिया, लॉजिक्स इन्फोटेक पार्क आणि आयएचडीपी बिझनेस पार्क यांचा समावेश आहे. या शहरांमधील जी क्षेत्रे आयटी हबच्या उपस्थितीमुळे निवासी जीवनासाठी महत्त्व प्राप्त करत आहेत, ती खालीलप्रमाणे आहेत:

मुंबई - भारतातील सर्वात महागड्या आयटी हबचे केंद्र

मुंबईमध्ये, पश्चिम उपनगरांचा कॉरिडॉर हा भारतातील सर्वात महागड्या आयटी हबपैकी एक आहे. मेट्रो लाईनच्या सुरुवातीमुळे या कॉरिडॉरमधील कनेक्टिव्हिटीदेखील वाढली आहे, आणि परिणामी, भाड्यांमध्ये दरवर्षी १०-१२% पेक्षा जास्त तीव्र वाढ दिसून येत आहे. इतर आयटी कॉरिडॉरमध्ये ठाणे आणि नवी मुंबई यांचा समावेश आहे, तर पूर्व उपनगरांमध्ये तुरळक पुरवठा आहे.

प्रीमियर आयटी पार्क, हिरानंदानी बिझनेस पार्क, बीएसईएल टेक्नॉलॉजी — नवी मुंबई, इक्विनॉक्स बिझनेस पार्क, टेक्नोपोलिस नॉलेज पार्क, फोर्थ डायमेन्शन, स्पेक्ट्रम, रहेजा प्लाझा आणि आयव्हरी टॉवर्स हे मुंबई परिसरातील भारतातील प्रमुख आयटी हबपैकी काही आहेत. आयटी हबच्या उपस्थितीमुळे महत्त्व प्राप्त झालेले परिसर आणि क्षेत्रे खालीलप्रमाणे आहेत:

You Might Also Like

भारतातील १० सर्वात श्रीमंत रिअॅल्टी टायकून - २०२६ मधील सर्वात श्रीमंत रिअॅलिटी डेव्हलपर्स

Published:Feb 06, 2026, 12:33

हैदराबाद - भारतातील पुढील आयटी हब

बंगळूरुनंतर हैदराबाद हे पुढचे आयटी केंद्र आहे आणि येथे भारतातील काही सर्वात प्रमुख आयटी हब आहेत. हायटेक सिटी हे हैदराबादमधील सर्वात महागडे आयटी हब आहे आणि येथील उत्कृष्ट परिसंस्था, दर्जेदार 'ग्रेड-ए' ऑफिस जागा, प्रशस्त जागा आणि नॉन-आयटी, एसटीपीआय व एसईझेड जागांच्या एकत्रित उपलब्धतेमुळे ते आयटी/आयटीईएस कंपन्यांसाठी सर्वात जास्त पसंतीचे ठिकाण राहिले आहे.

मर्यादित साठा आणि जोरदार मागणी असल्यामुळे, रिक्त जागांचे प्रमाण कमी असण्यासोबतच अनेक करारांचे नूतनीकरणही झाले आहे. हैदराबादमधील इतर प्रमुख आयटी कॉरिडॉरमध्ये गचीबोवली, नानकरामगुडा आणि रायदुर्ग यांचा समावेश आहे.

हैदराबाद शहरातील भारतातील काही प्रमुख आयटी हबमध्ये रहेजा माइंडस्पेस, आयटी पार्क, सायबर पर्ल, डीएलएफ आयटी एसईझेड, अवान्स बिझनेस हब, द 'व्ही' आयटी पार्क, सायबरटॉवर्स, कोहिनूर आयटी पार्क, वेव्हरॉक एसईझेड, लक्ष्मी सायबरसिटी, आरएमझेड फ्युचुरा आयटी पार्क आणि हार्डवेअर पार्क यांचा समावेश आहे. या आयटी पार्क्सच्या आसपास महत्त्व प्राप्त करणारे निवासी परिसर खालीलप्रमाणे आहेत:

कोलकाता - भारतातील आगामी आयटी केंद्र

'आनंदाचे शहर' म्हणून ओळखले जाणारे सॉल्ट लेक सिटीदेखील आता भारतातील आयटी हबच्या यादीत सामील होत आहे. सॉल्ट लेकमधील सेक्टर ५ हा एक प्रमुख परिसर आहे. हा शहरातील सुरुवातीच्या काळात विकसित झालेल्या आयटी कॉरिडॉरपैकी एक असून, येथे अनेक भारतीय आणि बहुराष्ट्रीय आयटी कंपन्यांची कार्यालये असलेल्या 'ग्रेड ए' आणि 'ग्रेड बी' इमारती आहेत.

या कॉरिडॉरमध्ये मध्यम ते मोठ्या आकाराच्या मजल्यांच्या जागा असलेल्या कार्यालयीन इमारती आहेत आणि ते शहराच्या मुख्य भागांच्या जवळ वसलेले आहे. हे घटक, दर्जेदार 'ग्रेड ए' कार्यालयीन जागांच्या उपलब्धतेसह, कार्यालयीन जागा वापरणाऱ्यांकडून मोठी मागणी निर्माण करतात. राजारहाट न्यू टाऊन हा कोलकातामधील आणखी एक आयटी कॉरिडॉर आहे.

भारतातील कोलकाता शहरातील काही प्रमुख आयटी हबमध्ये डीएलएफ आयटी पार्क - कोलकाता, इन्फिनिटी इन्फोटेक पार्क्स लिमिटेड, मिलेनियम सिटी आयटी पार्क - सॉल्ट लेक आणि डीएलएफ आयटी पार्क २, राजाहारत यांचा समावेश आहे. या आयटी पार्क्सच्या जवळ असल्यामुळे महत्त्व आणि मागणी वाढत असलेले निवासी क्षेत्र खालीलप्रमाणे आहेत:

चेन्नई - भारतातील एक आशादायक आयटी केंद्र

चेन्नई शहरात अनेक आयटी हब आहेत. ओएमआर प्री-टोल परिसराला आयटी उद्योगाकडून सर्वाधिक प्रतिसाद मिळतो. या आयटी कॉरिडॉरमध्ये 'ग्रेड ए' दर्जाच्या इमारती असून शहराच्या मध्यवर्ती भागाशी सहज संपर्क साधता येतो. चांगल्या सामाजिक पायाभूत सुविधांची जवळीक असल्यामुळे, हे ठिकाण मोठ्या बहुराष्ट्रीय कंपन्यांसाठी पसंतीचे ठिकाण बनून राहिले आहे.

चेन्नई शहरातील भारतातील काही प्रमुख आयटी हबमध्ये डीएलएफ सायबर सिटी – मनपक्कम, एम्बसी स्प्लेंडिड टेकझोन, टायडेल आयटी पार्क, गेटवे ऑफिस पार्क्स, एम्बसी स्प्लेंडिड टेकझोन, रामानुजन आयटी सिटी – टीआरआयएल, रहेजा कॉमर्सझोन, आरएमझेड मिलेनिया – पेरंगुडी, ब्रिगेड डब्ल्यूटीसी वर्ल्ड ट्रेड सेंटर, कॉस्मो वन – अंबत्तूर आणि पॅसिफिका टेक पार्क – नवलूर यांचा समावेश आहे.

या आयटी पार्क्सच्या सान्निध्यामुळे महत्त्व आणि मागणी वाढत असलेले निवासी क्षेत्र खालीलप्रमाणे आहेत:

पुणे - भारतातील एक उदयोन्मुख आयटी केंद्र

भारतातील प्रमुख आयटी केंद्रांमध्ये पुणे शहराचे मोठे स्थान आहे. खराडी-हडपसर हा शहरातील सर्वात महागडा आयटी कॉरिडॉर आहे. उत्कृष्ट कनेक्टिव्हिटी आणि सामाजिक पायाभूत सुविधांची जवळीक ही या कॉरिडॉरची प्रमुख प्रेरक शक्ती ठरली आहे, ज्यामुळे ते एक पसंतीचे ठिकाण म्हणून निश्चितपणे स्थापित झाले आहे.

मागणीतील जोरदार वाढीमुळे येथील भाड्याच्या दरात वाढ होत आहे. कॅम्पस विकासाला प्रोत्साहन देणारे सरकारी धोरण आणि तुलनेने परवडणारी भाडी यांमुळे हिंजवडी एक पसंतीचे आयटी ठिकाण म्हणूनही उदयास आले आहे.

पुणे परिसरातील भारतातील काही प्रमुख आयटी हबमध्ये राजीव गांधी इन्फोटेक पार्क, इऑन फ्री झोन आयटी पार्क, पुणे आयटी पार्क, सायबर सिटी आयटी पार्क, सेरेब्रम आयटी पार्क, एसपी इन्फो सिटी आयटी पार्क, वर्ल्ड ट्रेड सेंटर - पुणे, वेकफिल्ड आयटी सिटी इन्फो पार्क, तळवाडे आयटी पार्क, गिगा स्पेस टेक पार्क आणि आयसीसी टेक पार्क यांचा समावेश आहे. या आयटी पार्क्सच्या सान्निध्यामुळे महत्त्व आणि मागणी वाढत असलेले निवासी क्षेत्र खालीलप्रमाणे आहेत:

भारतातील उदयोन्मुख आयटी हब

प्रमुख महानगरांच्या पलीकडे, भारतात टियर-२ शहरांकडे एक मोठा बदल होताना दिसत आहे. स्वस्त जमीन, आधुनिक टेक पार्क्स आणि स्थानिक प्रतिभावंतांचा मोठा साठा यांमुळे ही ठिकाणे नवीन नेक्स्ट-जेन आयटी कॉरिडॉर्स बनत आहेत.

अलीकडे चर्चेत असलेले प्रमुख उदयोन्मुख आयटी कॉरिडॉर खालीलप्रमाणे आहेत:

• गिफ्ट सिटी, गांधीनगर/अहमदाबाद: हे भारतातील पहिले कार्यान्वित स्मार्ट शहर आणि आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र आहे. तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गज कंपनी गुगलने अलीकडेच येथे आपले जागतिक फिनटेक ऑपरेशन्स केंद्र स्थापन केले आहे. हे आयटी हब उच्च दर्जाची 'ग्रेड-ए' कार्यालये आणि वेगवान वाहतूक कनेक्टिव्हिटी प्रदान करते. यामुळे हा एक प्रीमियम टेक कॉरिडॉर बनतो.

• काक्कनाड, कोची: येथे इन्फोपार्क आणि स्मार्टसिटी कोची वसलेले आहे. हा कॉरिडॉर दक्षिण भारतातील आयटी क्षेत्रासाठी एक प्रमुख पसंतीचा पर्याय बनला आहे. इन्फोपार्क फेज २ चा सुरू असलेला विस्तार आणि कोची वॉटर मेट्रोमार्फत मिळणाऱ्या उत्कृष्ट कनेक्टिव्हिटीमुळे येथील निवासी आणि व्यावसायिक मालमत्तेच्या किमती मोठ्या प्रमाणात वाढल्या आहेत.

• सरवणमपट्टी, कोयंबतूर: कोयंबतूरचा आयटी कॉरिडॉर म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या ठिकाणी चिल एसईझेड (CHIL SEZ) सारखे मोठे टेक पार्क आहेत. कॉग्निझंट आणि बॉशसारख्या मोठ्या कंपन्यांनी येथे आपला विस्तार केला आहे. नामांकित अभियांत्रिकी महाविद्यालयांच्या सान्निध्यामुळे येथील प्रतिभावंतांचा पुरवठा मजबूत आणि स्थिर राहतो.

• टेक्नोपार्क एरिया, तिरुवनंतपुरम: बांधकामाच्या क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने टेक्नोपार्क हे भारतातील सर्वात मोठ्या आयटी पार्क्सपैकी एक आहे. त्याच्या चौथ्या टप्प्याच्या (टेक्नोसिटी) शुभारंभासह, ते अवकाश तंत्रज्ञान, सायबर सुरक्षा आणि इलेक्ट्रिक वाहन तंत्रज्ञानाचे एक प्रमुख केंद्र बनले आहे.

• पाटिया/इन्फो सिटी, भुवनेश्वर: हे ठिकाण सहाय्यक सरकारी धोरणांमुळे विकसित झाले आहे. भुवनेश्वरच्या इन्फो सिटी परिसरात कार्यालयीन जागेचा झपाट्याने विकास झाला आहे. टीसीएस, विप्रो आणि इन्फोसिससारख्या प्रमुख आयटी कंपन्यांनी येथे मोठी डिलिव्हरी सेंटर्स उभारली आहेत.

भारतातील प्रमुख आयटी हबचा समारोप

मोठ्या शहरांमधील प्रतिभेची विपुलता हे भारतातील आयटी हबच्या भरभराटीचे प्रमुख कारण ठरले आहे. दर्जेदार स्थावर मालमत्ता आणि सहाय्यक पायाभूत सुविधांची उपलब्धता ही आयटी कंपन्यांसाठी तितकीच महत्त्वाची आहे. तथापि, येत्या काही वर्षांत, निवडक टियर २ आणि ३ शहरांमधील प्रतिभा आणि पायाभूत सुविधा दोन्हीही आयटी कंपन्यांसाठी आकर्षक ठरतील. याव्यतिरिक्त, अशा शहरांमधील स्थावर मालमत्तेच्या परवडणाऱ्या किमती त्यांच्यासाठी एक अतिरिक्त प्रोत्साहन असेल. वरील लेखात भारतातील प्रमुख आयटी हबची यादी आणि या आयटी हबच्या जवळ असल्यामुळे जास्त मागणी असलेल्या परिसरांची सूचक यादी दिली आहे. तथापि, वर नमूद केलेल्या परिसरांजवळ असे अनेक नवीन परिसर आहेत जे हळूहळू विकसित होत आहेत.