आधुनिक भारतीय घरांमध्ये, घराबाहेरील जागा घराच्या रचनेचा एक वाढता महत्त्वाचा भाग बनल्या आहेत. बाल्कनीमुळे दिवाणखान्याची जागा वाढवता येते , टेरेस सकाळी कॉफी पिण्यासाठी एक शांत जागा म्हणून वापरता येते आणि डेक/आंगण हे लोकांना एकत्र येण्याचे ठिकाण म्हणून उपयोगी पडते. आजच्या लहान घरांमध्ये राहत असल्यामुळे, घराबाहेरील जागांचा वापर करणे अधिकच आवश्यक झाले आहे, त्यामुळे ज्याप्रमाणे आपण फर्निचरचा विचार करतो, त्याचप्रमाणे फरशीचाही विचार करणे योग्य ठरते.
घराच्या आतील भागातील फरशी ही बाहेरील जागेतील फरशीपेक्षा वेगळी असल्यामुळे , घराबाहेरील जागेसाठी फरशा निवडताना कार्यक्षमता आणि सौंदर्यशास्त्र या दोन्ही बाबींचा विचार करणे अधिकच आवश्यक ठरते .
घराबाहेरील पृष्ठभाग निवडताना विचारात घ्यायचे घटक:
आपल्या बाहेरील जागेसाठी योग्य पृष्ठभाग निवडण्यासाठी, आपल्याला खालील घटकांचा विचार करणे आवश्यक आहे:
पृष्ठभागाला ज्या वातावरणाचा सामना करावा लागेल त्याचा विचार करा.
सर्वप्रथम परिसराचा आणि त्याचा पृष्ठभागावर कसा परिणाम होईल याचा विचार करणे आवश्यक आहे. सावली असलेल्या बाल्कनीच्या गरजा खुल्या टेरेसपेक्षा वेगळ्या असतील, त्याचप्रमाणे आच्छादित बाहेरील बसण्याच्या जागेच्या गरजा खुल्या अंगणापेक्षा वेगळ्या असतील.
भारतात सूर्यप्रकाश खूप महत्त्वाची भूमिका बजावतो, जिथे गच्च्या आणि बाल्कनी दिवसभर भरपूर उन्हाच्या संपर्कात येतात. पाऊस हा आणखी एक घटक आहे, कारण पाणी बाहेरील पृष्ठभागांवर साचून ते निसरडे बनतात. तसेच, बाहेरच्या मोकळ्या जागेत धूळ आणि घाण अधिक वेगाने जमा होते.
सुरुवातीलाच पृष्ठभागाची निवड या सर्व घटकांवर अवलंबून असावी. टाइलचे दृश्य आकर्षण तिच्या तांत्रिक गुणधर्मांना पूरक असले पाहिजे.
उष्णता लक्षात घेऊन डिझाइन करा
उन्हाळ्याच्या महिन्यांमध्ये, गच्च्यांवर आणि छतांवर मोठ्या प्रमाणात सूर्यप्रकाश पडतो, ज्यामुळे पृष्ठभागाचे तापमान वाढू शकते आणि उष्णता खालच्या जागेत शिरू शकते. या समस्येवर मात करण्यासाठी, 'टेम्प शील्ड' सारख्या उष्णता-संवेदनशील डिझाइन उपायांचा वापर केला जातो, जे एक परावर्तक पृष्ठभाग तयार करून उष्णता शोषण कमी करण्यास मदत करतात.
उदाहरणार्थ, सोमानीच्या 'टेम्प शील्ड' सोल्युशनमध्ये ७६% पर्यंत सौर परावर्तनक्षमता, ९२% पर्यंत औष्णिक उत्सर्जनक्षमता आणि ९५% पर्यंत सौर परावर्तन निर्देशांक आहे. या टाइल्सच्या वापरामुळे परिस्थितीनुसार पृष्ठभागाचे तापमान १५-२० अंशांपर्यंत आणि घरातील तापमान ३-५ अंशांपर्यंत कमी होण्यास मदत होईल. याचा वापर छप्पर, गच्ची आणि बाल्कनी यांसारख्या सूर्यप्रकाशाच्या संपर्कात येणाऱ्या पृष्ठभागांवर केला जातो.
घरमालकाच्या दृष्टिकोनातून, एकंदरीत संदेश सरळ आहे: जिथे मोठ्या प्रमाणात उष्णतेचा संपर्क येतो, तिथे रंग, फिनिश आणि सौंदर्याव्यतिरिक्त औष्णिक कार्यक्षमतेचाही विचार केला पाहिजे.
घराबाहेरील फरशीची निवड करताना सुरक्षिततेला प्राधान्य दिले पाहिजे.
पावसामुळे काही मिनिटांतच बाहेरील फरशीचे स्वरूप बदलू शकते. पाण्यामुळे घर्षण कमी होऊन घसरण्याची शक्यता वाढते, त्यामुळे बाल्कनी, टेरेस, जलतरण तलावाजवळील जागा, पायवाटा आणि इतर उघड्या जागांसाठी पृष्ठभागाची पकड हा एक महत्त्वाचा विचार ठरतो.
नियंत्रित सूक्ष्म-पोत पृष्ठभाग प्रक्रियेद्वारे उत्तम पकड देण्यासाठी घसर-प्रतिरोधक पृष्ठभाग तयार केले जातात. सोमानीच्या स्लिप शील्ड तंत्रज्ञानासारख्या टाईल्सना R10–R11 घसर-प्रतिरोधक रेटिंग असते आणि त्या बाल्कनी, टेरेस, पूल डेक व घराबाहेरील मोकळ्या जागा यांसारख्या ठिकाणी वापरण्यासाठी डिझाइन केलेल्या आहेत.
पृष्ठभागाची अंतिम रचना (फिनिश) देखील महत्त्वाची असते. खडबडीत पृष्ठभागांच्या तुलनेत, अत्यंत चकचकीत पृष्ठभाग एक पूर्णपणे वेगळा अनुभव देऊ शकतात. जे भाग सतत ओलाव्याच्या संपर्कात येतील आणि पाऊलवाटेमुळे होणाऱ्या झिजेला सामोरे जातील, त्यांच्यासाठी सर्वप्रथम अशा पृष्ठभागाचा विचार करणे आवश्यक आहे, जो संपूर्ण डिझाइनवर परिणाम न करता विश्वासार्हता प्रदान करेल.
डिझाइन हे लिव्हिंग रूमच्या पलीकडेही चालू राहिले पाहिजे.
घराच्या आतील जागांप्रमाणेच घराबाहेरील जागांच्या रचनेलाही तितकेच महत्त्व दिले पाहिजे. जरी दगडासारखे फिनिशिंग टेरेस आणि बाल्कनींना निसर्गाचे सौंदर्य देईल, तरीही कमी सांधे असलेला अधिक गुळगुळीत पृष्ठभाग तयार करण्यासाठी मोठ्या आकाराच्या टाइल्स वापरल्या जाऊ शकतात.
पोत, नैसर्गिक रंग आणि खनिजांसारखे फिनिश बाहेरील जागांना उत्तम प्रकारे शोभून दिसतात, कारण ते परिसराला रचनेत एकरूप होण्यास मदत करतात आणि लाकूड, धातू व वनस्पती यांसारख्या इतर बाहेरील साहित्याला पूरक ठरतात.
प्रत्येक पृष्ठभाग एकसारखा बनवणे हा उद्देश नाही. दुसरा पर्याय म्हणजे समान रंग, पोत किंवा अगदी साहित्याच्या छटा वापरणे, ज्यामुळे एकसंधतेची भावना निर्माण होते. पॅटिओच्या समावेशामुळे स्पर्शाचा किंवा नैसर्गिक अनुभवाचा घटक येतो आणि लिव्हिंग एरियाला जोडलेली बाल्कनीसुद्धा त्याच रंगसंगतीशी जुळेल.
बाहेरील पृष्ठभाग बसवण्यापूर्वी त्यांच्या देखभालीचा विचार करा.
घराबाहेरील पृष्ठभागांवर धूळ, पाऊस, पाने आणि फर्निचरची नियमित हालचाल यांचा संपर्क येतो. त्यामुळे, फरशा निवडण्यापूर्वी त्यांच्या देखभालीच्या सुलभतेचा विचार केला पाहिजे.
स्वच्छ करण्यास सोपा पृष्ठभाग नियमित देखभालीने जागेचे स्वरूप टिकवून ठेवण्यास मदत करू शकतो. स्थापना देखील तितकीच महत्त्वाची आहे. योग्य प्रकारे बसवणे, सांध्यांचे योग्य नियोजन आणि प्रभावी निचरा हे दीर्घकालीन कार्यक्षमतेत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात, विशेषतः पावसाच्या संपर्कात येणाऱ्या भागांमध्ये.
योग्य पृष्ठभागामुळे बाहेरील जागा अधिक वापरण्यायोग्य बनते.
हुशारीने डिझाइन केलेली बाल्कनी किंवा टेरेस घराचाच एक भाग असल्यासारखी वाटते. हा परिणाम साधण्यात पृष्ठभागाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. त्यामुळे ते केवळ दिसायला कसे आहे हेच नाही, तर ते किती आरामदायक आहे आणि बदलत्या हवामानात त्याचा वापर किती सहजपणे करता येतो, हेदेखील ठरते.
आदर्शपणे डिझाइन केलेले बाह्य पृष्ठभाग या सर्व गुणांचा संगम साधतात. ते उष्ण हवामानाशी जुळवून घेतात, पुरेशी पकड देतात, बाह्य परिस्थितीचा सामना करण्याइतके टिकाऊ असतात आणि इमारतीच्या डिझाइनच्या शैलीशी सुसंगत असतात.
भारतात घरांच्या रचनेत घराबाहेरील जागा अधिकाधिक आवश्यक भाग बनत असल्याने, भिंती, फर्निचर, प्रकाशयोजना आणि लँडस्केपिंगप्रमाणेच , या जागांसाठी योग्य पृष्ठभाग निवडण्याकडेही काळजीपूर्वक लक्ष दिले पाहिजे .
