ΝΑΤΟ: Η ώρα του λογαριασμού για την Ευρώπη

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν είναι μία ακόμη τελετουργική συνάντηση ηγετών, από εκείνες όπου όλοι χαμογελούν μπροστά στις κάμερες και μετά επιστρέφουν στις πρωτεύουσές τους για να εξηγήσουν πόσο "ισχυρή" παραμένει η Συμμαχία. Είναι κάτι πολύ πιο επώδυνο και "δύσκολο": ο βαρύς λογαριασμός για μία τριακονταετία ευρωπαϊκής αυταπάτης, με ταμία τον Ντόναλντ Τραμπ.

Η ατζέντα, τυπικά, είναι καθαρή: αμυντικές δαπάνες 5% του ΑΕΠ έως το 2035, στήριξη στην Ουκρανία, ενίσχυση της πολεμικής βιομηχανίας, κοινές προμήθειες, αποτροπή έναντι της Ρωσίας, ασφάλεια στη Μέση Ανατολή και στα Στενά του Ορμούζ, επαναβεβαίωση του άρθρου 5. Στην πράξη όμως, το πραγματικό θέμα είναι ένα: πόσο ακόμη μπορεί η Ευρώπη να παριστάνει ότι προστατεύεται από τις ΗΠΑ χωρίς να πληρώνει, να παράγει, να αποθηκεύει, να σχεδιάζει και, το κυριότερο, να αποφασίζει η ίδια;

Ο Τραμπ δεν βλέπει το ΝΑΤΟ όπως το βλέπουν οι Ευρωπαίοι γραφειοκράτες. Δεν το αντιμετωπίζει ως πολιτική κοινότητα αξιών, αλλά ως συμβόλαιο παροχής υπηρεσιών ασφαλείας. Ωμό; Ασφαλώς. Εντελώς λανθασμένο; Όχι απόλυτα. Διότι η Ευρώπη συνήθισε να συζητά για στρατηγική αυτονομία με τον ίδιο τρόπο που ορισμένοι συζητούν για δίαιτα κρατώντας ένα μισοφαγωμένο ταψί μπακλαβά στο χέρι. Ωραία ιδέα, δύσκολη εφαρμογή και από Δευτέρα βλέπουμε.

Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στα χρήματα. Το πραγματικό θέμα είναι ότι η Ευρώπη έχει μείνει πίσω σε παραγωγή πυρομαχικών, αντιαεροπορικών συστημάτων, drones, μεταφορικών δυνατοτήτων, δορυφορικής επιτήρησης και στρατηγικής διοίκησης. Μπορεί να αυξήσει τους προϋπολογισμούς της, αλλά δεν μπορεί να αγοράσει μέσα σε έξι μήνες βιομηχανική βάση που δεν έχτισε επί είκοσι χρόνια. Δεν είναι σούπερ μάρκετ η άμυνα, να μπαίνεις, να γεμίζεις καρότσι και να περνάς από το ταμείο. Χρειάζονται εργοστάσια, τεχνικοί, πρώτες ύλες, πιστοποιήσεις, αποθέματα, παραγγελίες με βάθος χρόνου, υποδομές και κυβερνήσεις που δεν θα αλλάζουν γνώμη κάθε φορά που βλέπουν δημοσκόπηση.

Κάπου εδώ έρχεται ο λογαριασμός για τις κοινωνίες. Τα επιπλέον δισεκατομμύρια δεν πέφτουν από τον ουρανό. Θα υπάρξει σκληρός ανταγωνισμός με τις κοινωνικές δαπάνες, τις φοροελαφρύνσεις, τις επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση κ.ά. Οι αγορές θα αγαπήσουν τις αμυντικές μετοχές, αλλά οι πολίτες θα δουν πίεση σε προϋπολογισμούς, φόρους και προτεραιότητες.

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση. Οι ΗΠΑ πιέζουν την Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος, αλλά μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών αγορών καταλήγει ξανά στην αμερικανική βιομηχανία. Δηλαδή η Ευρώπη πληρώνει για να απεξαρτηθεί, αγοράζοντας από εκείνον από τον οποίο θέλει να απεξαρτηθεί. Δεν το λες και στρατηγική ενηλικίωση. Περισσότερο μοιάζει με φοιτητή που δηλώνει ανεξάρτητος, αλλά συνεχίζει να ζητά από τον πατέρα του λεφτά για το νοίκι.

Η Τουρκία, αντιθέτως, ξέρει πολύ καλά τι κάνει. Με τη διοργάνωση στην Άγκυρα, ο Ερντογάν εμφανίζεται όχι ως προβληματικός σύμμαχος, αλλά ως αναγκαίος, αν όχι απαραίτητος, συνομιλητής. Θέλει αναβάθμιση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, πολιτική νομιμοποίηση, καλύτερη θέση στις διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, πιθανή επιστροφή στο θέμα των F-35, άρση κυρώσεων και μεγαλύτερο ρόλο σε Μαύρη Θάλασσα, Μέση Ανατολή και Καύκασο. Με απλά λόγια, πουλά γεωγραφία, στρατό, βιομηχανία και πρόσβαση. Και επειδή στον πραγματικό κόσμο αυτά μετρούν περισσότερο από τα ωραία ψηφίσματα, βρίσκει ακροατήριο.

Για την Ελλάδα, αυτό δεν είναι ευχάριστο αλλά ούτε και ανεξήγητο. Η Τουρκία αξιοποιεί την ανάγκη του ΝΑΤΟ για ισορροπίες. Όσο η Συμμαχία χρειάζεται την Άγκυρα, η Αθήνα δεν μπορεί να περιμένει ότι οι σύμμαχοι θα αντιμετωπίζουν τις ελληνοτουρκικές διαφορές με τη δική μας συναισθηματική ένταση. Θα τις αντιμετωπίζουν ως ενόχληση που πρέπει να μην τινάξει στον αέρα μεγαλύτερες προτεραιότητες. Αυτό μπορεί να μην αρέσει, αλλά είναι η πραγματικότητα.

Το πιθανότερο σενάριο για το ΝΑΤΟ δεν είναι η διάλυση. Αυτά είναι εύκολες καταστροφολογίες για τα τηλεοπτικά πάνελ. Το πιθανότερο είναι μια Συμμαχία με περισσότερο "νταραβέρι", πιο ευρωπαϊκή στο συμβατικό της σκέλος, αλλά ακόμη αμερικανική στην πυρηνική ομπρέλα, στη διοίκηση, στις κρίσιμες τεχνολογίες και στην τελική πολιτική βαρύτητα. Ο Τραμπ δεν χρειάζεται να φύγει από το ΝΑΤΟ για να το αλλάξει. Αρκεί να πείσει ότι μπορεί να φύγει.

Η Άγκυρα λοιπόν δεν θα κρίνει αν το ΝΑΤΟ θα υπάρχει αύριο. Θα κρίνει όμως τι είδους ΝΑΤΟ θα υπάρχει. Μια συμμαχία ασφαλείας με πραγματική κατανομή βαρών ή ένα ακριβό θέατρο βεβαιώσεων, όπου οι Ευρωπαίοι θα αγοράζουν χρόνο, οι Αμερικανοί επιρροή, η Τουρκία ανταλλάγματα και η Ρωσία θα μετρά τα κενά. Το ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη κατάλαβε τον κίνδυνο. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να κινηθεί ταχύτερα και αποτελεσματικότερα για την εξουδετέρωση του. Ομολογουμένως, μέχρι σήμερα η απάντηση δεν εμπνέει ιδιαίτερη σιγουριά…

Πέτρος Λάζος
petros.lazos@capital.gr