20.yüzyılın ilk çeyreği savaşlara, milliyetçilik akımlarının da etkisiyle göçlere ve katliamlara sahne oldu. Ve milyonlarca insan yerinden oldu bu yıllarda, kendi ailem de dahil. Şehirlerin, coğrafyaların nüfuslarıyla birlikte kimlikleri de değişti haliyle. Ama burada değişen kimlikler yahut yaşanan acıları yazmak yerine, şehirlerin o savaş öncesi durumunu, göç ve kıyımlardan önceki nüfuslarını göstereceğim.

Uzun süre, farklı meşgalelerimin yanında yakın coğrafyanın etnik ve dini dağılımını incelemiş, araştırmaya çalışmıştım. Öncelikle Anadolu ve Balkan coğrafyası, beraberinde biraz da Kafkasya olmuştu ilgilendiğim coğrafya. Bu bölgelerdeki şehirlerin, sadece şehir merkezleri nüfuslarını derleyerek bir haritada topladım. Çeşitli kaynaklardan bulduğum bu şehir merkezleri nüfusları 1890-1897 yılları arasına ait.

Şehirlerin nüfuslarını o yıllarda yayımlanan ve kimisi Balkan devletlerini, kimisi Osmanlı’yı ele alan çeşitli ansiklopedi yahut araştırma-gazetelerden toparladım. Osmanlı sınırlarında yer alan şehirler için Fransız araştırmacı-seyyah Vital Cuinet’in eseri iyi bir kaynak oldu, onun yanında bazı şehirler için salnamelere ve Şemsettin Sami’nin tahminlerine göz gezdirdim. Bu noktada belirtmeliyim, özellikle Osmanlı şehirlerinin merkez nüfusları net ve resmi sonuçlar değil yakın tahminler üzerine kurulu birçok kaynakta… 19.yüzyıl sonlarında Rusya’ya bağlı olan bugünkü Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan devletleri ve Kars bölgesi için ise 1897 yılına ait resmi nüfus sayımı verilerini kullandım.